Żeń-szeń
Panax ginseng
Król ziół azjatyckich — ginsenozydy jako jedyne substancje roślinne z potwierdzonym działaniem na erekcję i tolerancję wysiłkową. Badany od 1950 roku.
Żeń-szeń koreański to roślina uprawiana przez 6 lat przed zbiorem, a jej korzeń jest jednym z najdroższych ziół świata. Ginsenozydy (panaksozydy) to triterpenowe saponiny unikalne dla rodzaju Panax. Działają pleotropowo: na oś HPA, wydzielanie tlenku azotu (NO) w naczyniach krwionośnych, aktywację receptorów steroidowych i funkcję mitochondriów. Efekty kliniczne: poprawa funkcji seksualnych u mężczyzn (mechanizm NO-zależny — podobny do sildenafilu), lepsza tolerancja wysiłkowa, poprawa funkcji poznawczych, wzmocnienie odporności. Ważne rozróżnienie: Panax ginseng (azjatycki, pobudzający) vs. Eleutherococcus senticosus (syberyjski żeń-szeń — słabszy, inny mechanizm).
Potwierdzone działania
- ✓ Poprawa funkcji seksualnych — wzwód (tlenek azotu)
- ✓ Wzmocnienie odporności (ginsenozydy → NK, makrofagi)
- ✓ Poprawa wydolności fizycznej i tolerancji wysiłku
- ✓ Działanie adaptogenne — obniżanie kortyzolu
- ✓ Poprawa funkcji poznawczych u osób starszych
Stosowana część
Korzeń (biały — suszony; czerwony — parowany, bardziej aktywny)
Dawkowanie
Standaryzowany ekstrakt (4–7% ginsenozydów): 200–400 mg/dzień. Czerwony żeń-szeń: 1–3 g/dzień. Stosować cyklicznie (8 tygodni, przerwa).
⚠ Przeciwwskazania i ostrożność
Może powodować bezsenność, tachykardię, bóle głowy przy wysokich dawkach. Interakcje z warfaryną, digoksyną, inhibitorami MAO. Ostrożnie przy nadciśnieniu. Nie stosować w ciąży.